In een korte video legt econoom Jeffrey Sachs uit dat de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran volgens hem al sinds 1979 lopen, en dat de VS Iran na de revolutie weer onder controle wilde brengen. De clip circuleert onder de titel "Iran Was Part of the US Empire for 26 Years" src:2467 en werd op 5 november 2026 onder meer gedeeld op LinkedIn met de stelling dat nederigheid aan de orde is, niet bommen gooien src:2466. Hieronder staan de claims naast documentatie.
Wat Sachs zegt
Sachs stelt: in 1953 had Iran een democratisch gekozen premier, Mohammad Mosaddegh, die de olie nationaliseerde. Britse MI6 en de Amerikaanse CIA zetten hem af in Operation Ajax en installeerden een politiestaat onder de sjah, waarbij de olie tussen Britse en Amerikaanse bedrijven werd verdeeld. In 1979 verdreef de revolutie de sjah. Volgens Sachs begon de VS daarna met Saddam Hoessein te praten over een inval in Iran, financierde wapens, en volgde een achtjarige oorlog met honderdduizenden Iraanse doden. De oorlog tegen Iran begon volgens hem niet op 28 februari 2026, maar onmiddellijk in 1979: een project om Iran terug in het Amerikaanse "imperium" te brengen src:2467.
Who do you think you are to get out of our empire?
Wat documenten laten zien
De Amerikaanse rol bij de coup van 1953 is officieel gedocumenteerd. Het State Department en de CIA erkennen de geheime operatie TPAJAX (Operation Ajax) die Mosaddegh in augustus 1953 omverwierp, na de nationalisatie van de olie-industrie src:2468. De periode 1953–1979 is 26 jaar; die telling klopt. Een tweede, eveneens officieel gedocumenteerde CIA-operatie is PBSUCCESS: in 1954 viel president Jacobo Arbenz in Guatemala src:2472.
De Iran-Irak-oorlog duurde van 1980 tot 1988. Irak begon de oorlog in september 1980. De VS was officieel neutraal, maar kantelde vanaf circa 1982 naar Irak met inlichtingen, diplomatieke toenadering en financiële steun; geheime militaire steun volgt uit Reagan-richtlijnen src:2469. Landbouwkredietgaranties van USDA/CCC (GSM) aan Irak liepen vanaf begrotingsjaar 1983 van circa 402 miljoen dollar op tot ruim een miljard per jaar eind jaren tachtig; tot 1990 circa vijf miljard dollar in totaal src:2470. Dat zijn garanties op exportkrediet voor Amerikaanse landbouwproducten, geen contante wapenkas. Sachs’ formulering dat Washington Saddam aanzette tot de inval van september 1980 is sterker dan wat deze documenten hard maken; steun tijdens de oorlog is wel gedocumenteerd. Het aantal doden was groot aan beide kanten; een exact cijfer voor alleen Iraanse doden is in deze clip niet onderbouwd.
Amerikaanse strategische teksten noemen de Perzische Golf expliciet als vitaal belang vanwege olie. In de State of the Union van 23 januari 1980 (Carter Doctrine) stelde president Carter dat een poging van een buitenlandse macht om de Golf te controleren als aanval op vitale VS-belangen zou worden beantwoord, desnoods met militaire middelen src:2471. In 1974 volgden VS–Saoedi-afspraken over economische samenwerking en een vertrouwelijke "add-on"-regeling waarbij de Saoedische monetaire autoriteit extra Amerikaanse staatsobligaties kon kopen: recycling van oliegeld in dollaractiva src:2473. Dat arrangement documenteert financiële verwevenheid; het bewijst niet dat elke latere oorlog of regimewisseling daardoor werd veroorzaakt.
Visie Burgerplatform
Oorlog is geen antwoord dat burgers vragen. Burgerplatform kiest voor diplomatie en gelijk toegepast internationaal recht, zoals eerder bij de woordenstrijd Iran–Israël in de VN art:2091. Stopmaatregel eerst: geen militaire escalatie, geen regime change als vervanging voor onderhandelen. Wie de geschiedenis van 1953 en de Iran-Irak-oorlog weglaat, maakt de huidige crisis onbegrijpelijk. Waarom westerse leiders die geschiedenis zelden meenemen in het publieke debat, is een open vraag. Zie ook art:1898 en art:1899 over de langdurige spanning tussen Iran, Israël en de VS, en dossier Verenigde Staten.
