Burgers vragen nooit om oorlog: een visie na de woordenstrijd tussen Iran en Netanyahu in de VN

25-9-2026 Hook Global (YouTube) / Burgerplatform Onbekend

In de VN wensten Israël en Iran elkaar deze week de ondergang toe. Burgerplatform gebruikt dat als aanleiding voor een helder standpunt: oorlog is zinloos, burgers vragen er nooit om, besluiten erover worden zelden democratisch genomen, en wie vecht en sneuvelt komt onevenredig vaak uit de armere delen van de samenleving. Ook de VS kan en moet haar invloed gebruiken om oorlogen te beëindigen. De uitweg: diplomatie en gelijk toegepast internationaal recht.

Op donderdag 24 september 2026 sprak de Israëlische premier Benjamin Netanyahu de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe. Meer dan honderd delegatieleden liepen de zaal uit. Netanyahu noemde de aanval op Iran “een van de makkelijkste beslissingen” die hij als premier ooit had genomen, en voorspelde dat het Iraanse bewind “zal vallen”. Iran gebruikte kort daarna zijn recht op weerwoord. De Iraanse diplomaat, volgens persbureaus Nasser Asadi van de Iraanse VN-missie, vroeg of Netanyahu thuishoort “op dit podium, of in het beklaagdenbankje”. Hij noemde de VS “de belangrijkste medeplichtige” en waarschuwde dat elke nieuwe agressie tegen Iran zal worden beantwoord met “een beslissende en verwoestende reactie”. Het YouTube-kanaal Hook Global publiceerde die reactie op 25 september 2026.

Twee regeringen die elkaar vanaf hetzelfde podium de ondergang toewensen. Voor Burgerplatform is dat de aanleiding om te zeggen waar wij staan: oorlog is zinloos, burgers vragen er nooit om, en het is een van de meest ondemocratische en ongelijke dingen die een staat kan doen.

Eerst de feiten

De Iraanse toespraak bevatte ook collectieve, ontmenselijkende taal over wat “in hun DNA” en “in hun bloed” zou zitten. Die woorden nemen wij niet over; kritiek hoort zich op regeringen te richten, niet op volken. Een paar beweringen vragen om correctie of nuance:

Het Internationaal Strafhof vaardigde in november 2024 een arrestatiebevel uit tegen Netanyahu wegens vermoedelijke oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid, niet wegens genocide. Het Internationaal Gerechtshof heeft in januari 2024 geen genocide vastgesteld, maar Israël voorlopige maatregelen opgelegd; die zaak loopt nog. De VN-onderzoekscommissie concludeerde in september 2025 wel dat Israël in Gaza genocide pleegt; Israël verwerpt dat.
Het cijfer van 200.000 ton explosieven op Gaza komt van het mediabureau van de overheid in Gaza, niet van de VN.
Bij de Amerikaanse raketaanval op een basisschool in Minab op 28 februari 2026 kwamen volgens Iraanse cijfers ongeveer 155 mensen om, van wie circa 120 kinderen, niet 168. Een door de VN ingestelde onderzoeksmissie ziet redelijke gronden voor een oorlogsmisdrijf. Het Iraanse totaal van meer dan 4.800 burgerdoden konden wij niet controleren.

Oorlog is zinloos, en burgers vragen er nooit om

Oorlogen worden begonnen door regeringen. De rekening komt bij burgers terecht. Volgens het Costs of War-project van Brown University was in september 2025 meer dan tien procent van de bevolking van Gaza gedood of gewond, en waren in Gaza en de wijdere regio minstens 5,27 miljoen mensen ontheemd. In Minab stierven op de eerste dag van de oorlog met Iran ongeveer 120 schoolkinderen. In Kyiv kwamen op 25 september 2026 zeker zeven mensen om bij Russische aanvallen, onder wie een jongen van veertien. En ook ver van het front betalen burgers mee: in de VS stegen door de oorlog met Iran de prijzen van benzine, diesel, kunstmest en voedsel, en kwamen negentien Amerikaanse militairen om.

Geen van die slachtoffers heeft om deze oorlogen gevraagd. Dat is de kern van onze visie: oorlog lost de onderliggende conflicten niet op, maar legt de prijs neer bij mensen die er niets over te zeggen hadden.

Oorlog is ondemocratisch

Besluiten over oorlog worden zelden aan burgers voorgelegd, ook niet in democratieën. De VS voert sinds 28 februari 2026 samen met Israël oorlog tegen Iran zonder oorlogsverklaring en zonder specifieke machtiging van het Congres. Het Huis van Afgevaardigden nam meermaals een resolutie aan om de oorlog te beëindigen, het laatst op 15 september met 220 tegen 204 stemmen. De Senaat verwierp op 24 september een in juli door het Huis aangenomen resolutie met 49 tegen 50 stemmen. Tegelijk keurde in een peiling van Reuters/Ipsos eind juli 2026 maar 33 procent van de Amerikanen de aanvallen op Iran goed, tegen 62 procent die ze afkeurde. Een meerderheid van de burgers is tegen, de oorlog gaat door.

In autoritaire staten is de afstand tussen burger en oorlogsbesluit nog groter. In Rusland is kritiek op het leger sinds 2022 strafbaar, en in Iran worden demonstranten hard aangepakt. Juist daar kunnen burgers zich het minst uitspreken over een oorlog die hun kinderen het leven kost.

Oorlog vergroot de ongelijkheid

Wie er vecht en sneuvelt, komt onevenredig vaak uit de armere delen van de samenleving. Het duidelijkst is dat in Rusland. Mediazona en de Russische dienst van de BBC hebben tot september 2026 de namen van ruim 243.000 gesneuvelde Russische militairen vastgesteld. Per inwoner zijn de verliezen het hoogst in armere Siberische republieken als Toeva, Boerjatië en Altaj; in Moskou en Sint-Petersburg liggen ze 25 tot 30 keer lager. Demografisch onderzoek (Bessudnov, Demographic Research, 2023) laat zien dat die verschillen vooral samenhangen met de sociaaleconomische achterstand van regio’s, niet met etniciteit. Het Kremlin werft met steeds hogere premies: in de regio Samara liep het tekengeld eind 2024 op tot bijna vier miljoen roebel, ongeveer vierenhalf jaar gemiddeld loon in die regio (Ifri, 2026). Daarnaast werden op grote schaal gevangenen ingezet, onder meer in de aanvalsgroepen van Wagner.

In de VS is het beeld genuanceerder, maar de richting is dezelfde. Onderzoek van Kriner en Shen (The Casualty Gap, 2010) laat zien dat sinds de Koreaoorlog gemeenschappen met lagere inkomens en een lager opleidingsniveau onevenredig veel gesneuvelden en gewonden telden, en dat die kloof tot en met Irak en Afghanistan groter werd. Tegelijk blijkt uit onderzoek naar individuele rekruten (Asoni en Sanandaji, 2013) dat het Amerikaanse leger nu vooral uit de middenklasse werft: de allerarmsten zijn ondervertegenwoordigd, mede doordat het leger kleiner en selectiever is geworden, en de hoogste inkomensgroepen ook. De kern blijft staan: wie het best opgeleid en het meest welgesteld is, draagt zelden zelf de risico’s van een oorlog. Burgerplatform vindt dat onverenigbaar met gelijkwaardig burgerschap.

De sleutel ligt in Washington

Burgerplatform vindt dat de Verenigde Staten, net als bij de oorlog van Rusland tegen Oekraïne, nalaten een einde te maken aan de agressie, terwijl ze die rol wel kunnen spelen. De twee situaties zijn niet gelijk. In Oekraïne is Rusland de agressor en gaat het om de invloed van Washington op het beëindigen van de oorlog. De middelen zijn er: in oktober 2025 legde de VS sancties op aan de Russische oliebedrijven Rosneft en Lukoil, en begin 2026 bemiddelde de VS in drie gespreksrondes. Een vierde ronde werd in maart uitgesteld toen de VS oorlog voerde tegen Iran. Amerikaanse wapens voor Oekraïne worden inmiddels vooral via de NAVO-regeling PURL door bondgenoten betaald. Op 25 september 2026 stelde de VS nieuwe gesprekken voor; president Zelensky zei dat diplomatie pas werkt als de Amerikaanse sancties ook echt worden uitgevoerd.

In het Midden-Oosten is de VS zelf bondgenoot en wapenleverancier van Israël. Op basis van een afspraak voor 2019 tot en met 2028 krijgt Israël jaarlijks 3,8 miljard dollar aan militaire steun; tussen oktober 2023 en september 2025 ging er in totaal minstens 21,7 miljard dollar aan Amerikaanse militaire hulp naar Israël. In de Veiligheidsraad sprak de VS in die periode zes keer een veto uit over een resolutie die een staakt-het-vuren in Gaza vroeg, telkens als enige tegenstemmer. En in 2026 werd de VS zelf strijdende partij tegen Iran.

Dat Washington wel degelijk het verschil kan maken, bleek op 10 oktober 2025, toen op basis van een Amerikaans plan, met Egypte, Qatar en Turkije als bemiddelaars, in Gaza een staakt-het-vuren inging. Ook stemde de VS in april 2026 in met een door Pakistan bemiddeld bestand met Iran. Maar internationale hulporganisaties stelden in april 2026 vast dat de VS de druk om het Gaza-akkoord volledig uit te voeren niet consequent heeft uitgeoefend. Wie wapens levert, veto’s uitspreekt en zelf meevecht, heeft ook de sleutel tot de-escalatie in handen. Dat maakt de Iraanse dreigementen niet minder verwerpelijk, maar het betekent wel dat vrede net zo goed van Washington afhangt als van Teheran of Jeruzalem.

Een betere toekomst: van dreigen naar recht

Nederland heeft hierin een bijzondere positie. Den Haag is de thuisbasis van het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof. Een voorstelbare betere toekomst begint daarom dichtbij:

Het recht gelijk toepassen. Nederland steunt uitspraken en onderzoeken van internationale rechters en VN-onderzoekers, ook als die bondgenoten raken. Een arrestatiebevel van het Strafhof geldt voor iedere verdachte, van welke kant ook.
Oorlogsbesluiten democratisch maken. Nederland mag niet in oorlog worden verklaard zonder voorafgaande toestemming van de Staten-Generaal (artikel 96 van de Grondwet). Burgerplatform wil dat ook elke andere militaire inzet vooraf expliciete parlementaire instemming krijgt, met een openbare onderbouwing van doel, kosten en risico’s.
De lasten zichtbaar maken. Wie over oorlog beslist, moet laten zien wie de prijs betaalt: slachtoffers, ontheemden, kosten, en de sociale achtergrond van wie er vecht.
Washington aanspreken op zijn invloed. Nederland en de EU spreken de VS openlijk aan: voor volledige uitvoering van het Gaza-akkoord, voor een duurzaam einde aan de oorlog met Iran en voor een rechtvaardige vrede in Oekraïne, waarin niet de aangevallen partij het gelag betaalt.
Zelf het goede voorbeeld geven. Nederland past de Europese regels voor wapenexport (Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB) consequent toe: geen wapens of onderdelen waar een duidelijk risico bestaat dat ze worden gebruikt voor ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht.
Diplomatie boven vergelding. Nederland en de EU zetten in op bestanden, humanitaire toegang en onderhandelingen, ook over het Iraanse atoomprogramma, in plaats van mee te gaan in retoriek over regimeval of vergelding.

De vraag uit de VN, podium of beklaagdenbank, verdient een eerlijk antwoord: wie verdacht wordt van de zwaarste misdrijven, hoort voor een onafhankelijke rechter te staan, van welke kant ook. Maar de belangrijkste vraag wordt in de VN zelden gesteld: wie heeft de burgers gevraagd of zij deze oorlogen willen? Het antwoord is: niemand. Een betere toekomst begint bij regeringen die dat antwoord serieus nemen.

Bron: Hook Global, ‘Belongs in the Dock of a Court…’: Iran Delivers Brutal Response to Netanyahu’s UNGA Speech, YouTube, 25 september 2026, https://www.youtube.com/watch?v=1_skrhP0KPw. Aanvullend: Reuters/Al-Monitor, CBC, Foreign Policy en Al Jazeera over de VN-toespraak van Netanyahu (24 september 2026); Iran International en Press TV over het Iraanse weerwoord; CNN en Bloomberg over het VN-onderzoek naar Minab (18 september 2026); Internationaal Strafhof (november 2024); Internationaal Gerechtshof, Zuid-Afrika tegen Israël (januari 2024); VN-onderzoekscommissie (september 2025); Brown University Costs of War (Bilmes; Hartung/Quincy Institute, oktober 2025); NBC News, The Hill en AP over de war powers-resoluties en peilingen (juli–september 2026); Reuters/Ipsos-peiling (24–26 juli 2026); Mediazona en BBC Russische dienst, namenlijst Russische gesneuvelden (update 21 september 2026); A. Bessudnov, Demographic Research 48(31), 2023; V. Inozemtsev, Deathonomics, Ifri, februari 2026; D. Kriner en F. Shen, The Casualty Gap (Oxford University Press, 2010) en University of Memphis Law Review 46; A. Asoni en T. Sanandaji, Rich Man’s War, Poor Man’s Fight?, IFN Working Paper 965 (2013); Congressional Research Service, U.S. Foreign Aid to Israel (RL33222); VN, overzicht veto’s in de Veiligheidsraad; VN-Veiligheidsraad, resolutie 2803 (17 november 2025); AP over het Gaza-bestand (april 2026); Britannica en Al Jazeera over de oorlog tegen Iran; US Treasury, sancties Rosneft en Lukoil (22 oktober 2025); Al Jazeera/Reuters, Kyiv Post en Anadolu over de Amerikaanse bemiddeling tussen Rusland en Oekraïne (25 september 2026); regering van Oekraïne en Washington Post over PURL (2026).

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen