Dossier Gezondheid

Geboortezorg

In 2021 tekenden bijna 190.000 mensen voor keuzevrijheid van zwangeren en verloskunde in de wijk. Wat is er sindsdien gebeurd? De minister liet integrale bekostiging naast de gewone bekostiging bestaan en beloofde monitoring. Het RIVM vond geen betere gezondheidsuitkomsten, wel minder thuisbevallingen. Hoe vrij vrouwen zich voelen in hun keuze, is nog steeds niet gemeten. De perinatale sterfte liep in 2023 op naar 5,7 per 1.000, en gezinnen krijgen gemiddeld 28 uur kraamzorg in plaats van 49. Burgerplatform wil eerst stoppen met regels die de zorg naar het ziekenhuis duwen.

Bekijk de maatregelen Doe mee

84898 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Geboortezorg: keuzevrijheid en eerstelijns verloskunde onder druk door bekostiging, eigen bijdragen en kraamzorgtekort

In 2024 bevielen 157.133 vrouwen; 25,8 procent in de eerste lijn en 73,9 procent in de tweede lijn (src:1187). De perinatale sterfte is 5,2 per 1.000 (835 kinderen) en piekte in 2023 op 5,7 per 1.000 (src:1186); het kabinet noemt de lichte stijging onwenselijk en de oorzaken onduidelijk (src:1195). In Europa staat Nederland op plaats 14 van 23 voor perinatale en op plaats 17 voor neonatale sterfte, onveranderd sinds 2015 (src:1188). Kraamgezinnen krijgen gemiddeld ruim 28 uur kraamzorg tegen een standaardindicatie van 49 uur (src:1194); van kwetsbare gezinnen kreeg 21 procent minder dan het minimum van 24 uur (src:1196). De petitie van 2021, met bijna 190.000 handtekeningen (src:1192), vroeg om behoud van keuzevrijheid en laagdrempelige verloskunde in de wijk. Een landelijk cijfer over ervaren keuzevrijheid ontbreekt nog steeds.

Grondoorzaak

De bekostiging en de eigen bijdragen sturen de zorg niet naar de plek met de laagste kosten en de meeste keuzevrijheid. Kraamzorg thuis kost de zwangere 5,70 euro per uur, kraamzorg in het ziekenhuis niets (src:1197). In de integrale bekostiging daalde het aandeel thuisbevallingen van 8,0 naar 7,2 procent, zonder winst in gezondheidsuitkomsten (src:1190). De 2022-belofte van monitoring door NZa en RIVM (src:1192) heeft wel effectstudies opgeleverd, maar het clientperspectief en de keuzevrijheid zitten nog niet in de evaluatie (src:1195). Daarnaast nemen personeelstekorten in de kraamzorg toe en is de instroom te laag (src:1194), en verdwijnen verloskamers zonder vooraf toets op bereikbaarheid (src:1199).

Financieel lek

€ M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

0%">

/10

Complexiteit

0%">

/10

Escalatierisico

0%">

/10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- CONCEPT Stop: eigen bijdrage kraamzorg thuis en poliklinische bevalling afschaffen, gelijk aan ziekenhuisKraamzorg thuis kost 5,70 euro per uur eigen bijdrage, kraamzorg in het ziekenhuis niets. Dat duwt de zorg naar de duurste plek. Schaf de eigen bijdrage voor kraamzorg en poliklinische bevalling af. Kosten volgens het kabinet 151 tot 270 miljoen plus 13 tot 16 miljoen euro per jaar, grotendeels door meer gebruik van zorg die nu niet geleverd wordt.
- CONCEPT Stop: geen integraal tarief of zorginkoop die keuze voor zelfstandige verloskundige of thuisbevalling beperktIntegrale bekostiging leverde na vijf jaar geen betere gezondheidsuitkomsten op, wel 16,8 procent minder thuisbevallingen. Leg in de NZa-beleidsregel en de zorginkoop vast dat een integraal contract de keuze van de zwangere voor zorgverlener en plaats van bevallen niet mag beperken, en dat uitbreiding pas mag bij aangetoonde meerwaarde.
- CONCEPT Stop: geen sluiting van acute verloskunde zonder vooraf regionale toets op bereikbaarheid en eerstelijns capaciteitVerloskamers sluiten vaak als voldongen feit, waarna omliggende ziekenhuizen vollopen en zwangeren niet meer kunnen kiezen waar ze bevallen. Maak sluiting van acute verloskunde afhankelijk van een openbare toets vooraf door het ROAZ op aanrijtijd, capaciteit in de regio en gevolgen voor de eerste lijn.
2
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- CONCEPT Bron: eerstelijns verloskundige begeleidt ook bij milde medische indicaties, bekostigd via de vsvDe petitie vroeg om experimenten waarin zelfstandige verloskundigen ook bij milde medische indicaties bevallingen begeleiden. Gebruik de nieuwe vsv-prestatie vanaf 2027 om dat regionaal mogelijk te maken, met voorrang voor het sociale domein. VWS verwacht zelf al een verschuiving naar de eerste lijn.
- CONCEPT Bron: kraamzorgcapaciteit herstellen, met minimum 24 uur en voorrang voor kwetsbare gezinnenGezinnen krijgen gemiddeld 28 uur kraamzorg tegen een indicatie van 49 uur; 21 procent van de kwetsbare gezinnen krijgt minder dan het minimum van 24 uur. Leg een leveringsplicht van minimaal 24 uur vast met voorrang voor kwetsbare gezinnen, en investeer in instroom en behoud van kraamverzorgenden.
3
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- CONCEPT Gevolgen: jaarlijkse openbare monitor van ervaren keuzevrijheid en duiding van perinatale sterfteIn 2022 beloofde de minister monitoring door NZa en RIVM. Er zijn effectstudies gekomen, maar nog geen landelijke meting van hoe vrij zwangeren zich voelen in hun keuze. Laat het RIVM binnen de monitor eerste 1.000 dagen jaarlijks de ervaren keuzevrijheid meten en de perinatale sterfte duiden.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.