Kennisbank

Ongezonde voeding draagt bij aan overgewicht, dat in Nederland sterk toeneemt. Volgens het RIVM gaat ruim 1,5 miljard euro per jaar aan zorguitgaven naar overgewicht (2022, alleen zorgkosten). Tegelijk is het voedselsysteem een verdienmodel waarin goedkoop en ongezond aanbod de norm is. Burgerplatform onderzoekt hoe preventie de gezonde keuze makkelijker en goedkoper kan maken; de analyse staat nog aan het begin en iedereen kan bijdragen.

Hoewel een ruime meerderheid van de Nederlanders pal achter het ideaal van de democratie staat, is het geloof in de Haagse politiek en het oplossend vermogen van de overheid gedaald tot een kritiek punt¹. Burgers haken niet af omdat ze onverschillig zijn, maar omdat de overheid hen te lang als passieve consumenten heeft behandeld. Mensen zijn van nature homines democratici: we hebben een intrinsiek vermogen én de behoefte om samen vorm te geven aan onze leefomgeving². Om de complexe crises van vandaag op te lossen, moet de overheid niet alleen beloven te luisteren, maar burgers weer structureel de ruimte geven om mee te beslissen.

Steenkool is een fossiele brandstof en bestaat uit afzettingen van plantenresten die in het geologisch verleden zijn gevormd.

Het gebruik ervan in energiecentrales veroorzaakt de hoogste CO2 emissie per opgewekte kilowattuur vergeleken met andere brandstoffen (olie, gas).

De Tweede Kamer heeft zich uitgesproken voor sluiting van alle kolencentrales. Dit bleek de meest effectieve methode om emissies terug te dringen.

 

Diverse rapporten en commissies hebben de tekortschietende handhaving van milieuwetten beschreven. Omgevingsdiensten hebben te weinig personeel en baseren zich veelal op gegevens die bedrijven zelf aanleveren.

De Nederlandse woningnood wordt traditioneel benaderd als een puur kwantitatief bouwprobleem: er zouden te weinig stenen op elkaar liggen. De analyses en artikelen op Burgerplatform laten echter zien dat het probleem veel breder en fundamenteler is. Het gaat niet alleen om het aantal woningen, maar om de verdeling van de bestaande woonruimte, demografische en maatschappelijke ontwikkelingen, en de ecologische en ruimtelijke grenzen van Nederland.

De hersteloperatie voor de toeslagenaffaire is zelf een probleem geworden. De Algemene Rekenkamer raamde de kosten eind 2023 op circa 8 miljard euro; inmiddels is er 11,7 miljard beschikbaar en tot en met 2025 circa 6,9 miljard uitgegeven. Van de 20.314 ouders die zich meldden voor aanvullende schade kreeg 3.973 een vergoeding, en de Raad van State noemt de besluitvorming te traag. Daarbij kwamen 64 miljoen documenten aan het licht die waren achtergehouden. Burgerplatform wil dat de kosten van uitvoering vooraf worden doorgerekend, zodat een stelsel niet opnieuw ontspoort voordat iemand ingrijpt.

De verbranding van olie en aardgas stoot het meeste CO2 uit, terwijl planten en oceanen de balans enigszins herstellen door kooldioxide op te nemen.

Hier is een overzicht van relevante gegevens van politieke partijen.

Nederland telde in 2025 3,6 miljoen runderen, 9,8 miljoen varkens en 88 miljoen kippen (CBS). De omvang van die veestapel is de gemeenschappelijke oorzaak van problemen met stikstof, mest, water, klimaat, ruimte en dierenwelzijn, terwijl de overheid die omvang via vrijstellingen, inkomenssteun en exportbevordering mee in stand houdt. Burgerplatform wil eerst die prikkels afbouwen en daarna een voorspelbaar krimppad. Krimp van 5 tot 10 procent van de rundveestapel levert volgens onze MKBA indicatief zo'n 320 miljoen euro per jaar op aan minder uitstoot; de kosten voor boer en keten zijn nog PM.

Dankzij subsidies wordt houtige biomassa (bomen, snoeihout) in grote mate gebruikt voor het opwekken van warmte en stroom. De Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) schreef al in 2015 dat er geen wetenschappelijke onderbouwing is voor dit beleid. Daarmee wordt er nu geld dat bedoeld is voor duurzame opwekking, ingezet om klimaatverandering te versnellen in plaats van af te remmen.

Stikstof komt vrij als ammoniak uit de veehouderij en als stikstofoxiden uit verkeer en industrie, en tast de natuur aan; op stikstofoverschot staat Nederland laatste van 18 vergeleken landen (CBS). Het kabinet trekt tot en met 2035 20 miljard euro uit voor de aanpak van stikstof, natuur en landbouw. Burgerplatform wil eerst stoppen met regelingen die de intensieve veehouderij in stand houden, en het geld laten sturen op gemeten minder uitstoot bij de bron. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.

Ruim een derde van de 68,8 miljoen passagiers op Schiphol stapte in 2025 alleen over: zij komen niet uit Nederland en gaan er niet heen, maar geluid, uitstoot en luchtvervuiling blijven hier. Burgerplatform wil de hubfunctie van Schiphol verkleinen en de luchtvaart beperken tot vluchten die economisch van belang zijn voor Nederland, met de trein in plaats van korte vluchten. Volgens onze MKBA levert dat indicatief zo'n 112 miljoen euro per jaar aan welvaart op, ruim 2,5 euro aan baten per euro aan kosten. Dit dossier heeft de hoogste kwaliteitsscore.

Schiphol is uitgegroeid tot een almachtige staat binnen de Nederlandse staat, mede door de inzet van achterbakse ‘social engineering’-technieken om politiek en omwonenden te beïnvloeden.

Nederland voert een actief beleid om datacentra naar Nederland te halen, ook als deze centra diensten leveren die geen relatie hebben met Nederland. Zij worden gelokt met lage stroomprijzen, omdat de energiebelasting voor grootverbruikers veel lager is dan in omringende landen. HIer valt niet tegenop te werken met windturbines of zonnepanelen terwijl de werkgelegenheidseffecten beperkt zijn.

Tata Steel is de grootste uitstoter van broeikasgassen en vervuilende stoffen in Nederland. Medewerkers overlijden veelal vroegtijdig ten gevolge slechte werkomstandigheden. De huidige regering wil helpen te vergroenen. Burgerplatform 'IJmond weer gezond' bepleit het goed afwegen van de opties. Zie wijmond.nl.

Inmiddels is in sommige gebieden de 1,5 graden opwarming realiteit. Er is geen onderbouwing om te wachten tot 2050 met het terugbrengen van de uitstoot naar 0.

Global warming is al in 1890 door Arrhenius beschreven, maar ook in 1985 getuigden Amerikaanse wetenschappers over de impact van uitstoot van broeikasgassen. Door een isolerende deken in de atmosfeer wordt er meer warmte van de zon vastgehouden. Voor 90% wordt deze opgenomen in de oceanen. 

 

 

Het stroomnet is in grote delen van Nederland vol. Volgens Boston Consulting Group kost die netcongestie de samenleving jaarlijks 10 tot 40 miljard euro aan gemiste bedrijvigheid en vertraagde woningbouw (indicatief). Burgerplatform wil eerst regels weghalen die individuele zelfconsumptie belonen en gedeelde opslag en energiegemeenschappen afremmen, zoals dubbele energiebelasting op opslag. Daarna moeten grote nieuwe stroomvragers, zoals datacentra, hun eigen extra duurzame opwek en opslag meebrengen in plaats van beslag te leggen op het net.

Het grootste deek van Nederland bestaat uit grasland. Wordt dus gebruikt voor veevoer.

Zie de kaart van ESA

Ongeveer 30 procent van de Nederlanders woont binnen 250 meter van landbouwgrond. Het RIVM meet bij omwonenden een hogere blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en noemt een verband met ziekten als Parkinson plausibel. Toch gaat de toelating uit van 'veilig, tenzij schade bewezen is', waardoor de bewijslast bij de samenleving ligt. Burgerplatform wil eerst stoppen met middelen die PFAS-afbraakproducten (TFA) in het grondwater brengen, te beginnen in grondwaterbeschermingsgebieden, en daarna toelating volgens het voorzorgbeginsel en een heffing waarmee de producent meebetaalt.

Warmtenetten kunnen woningen van het gas halen, maar de regels sturen nu verkeerd: de warmteprijs volgt de gasprijs in plaats van de kosten, en netten op houtige biomassa of fossiele restwarmte mogen als duurzaam meetellen. Burgerplatform wil eerst die perverse prikkels weghalen, daarna warmtenetten alleen aanleggen waar een robuuste bron en dichte bebouwing ze laten winnen, en elders eerst isoleren met slim gestuurde warmtepompen. Volgens onze MKBA slaat het huidige verlies van zo'n 70 miljoen euro per jaar daarmee om in een plus van bijna 200 miljoen (indicatief).

In het hoofdstuk 'elektriciteit' van het klimaatakkoord komt het woord 'energiebesparing' slechts één keer voor. En dan nog in de context van demonstratieprojecten. Dat is opmerkelijk. De Trias Energetica stelt immers energiebesparing voorop om de energievoorziening te verduurzamen. Zo loopt het electriciteitsnet ook niet vast.

Een CO2-prijs laat de vervuiler betalen. Grote uitstoters vallen onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) en sinds 2021 geldt in Nederland daarbovenop een CO2-heffing voor de industrie. Tegelijk subsidieert de overheid fossiel gebruik nog: CPB en PBL kwamen voor 2021 op ruim 17 miljard euro aan fossiele energiesubsidies (indicatief), onder meer via energiebelastingkortingen voor grootverbruikers. Burgerplatform wil die voordelen eerst wettelijk afbouwen met een einddatum, zodat de CO2-prijs echt werkt, en daarna producenten van fossiele brandstoffen verplichten CO2 terug te nemen.

Bij belastingparadijzen denken de meeste mensen aan tropische oorden als de Kaaimaneilanden, de Seychellen en Belize: daar stallen multinationals en de rijken der aarde hun geld omdat daar de belastingregels het voordeligst zijn. De laatste jaren wordt steeds vaker gezegd dat ook Nederland een belastingparadijs is. Klopt dat?

Waterstof onstaat als je water ontleed met behulp van electriciteit. Als dat groene stroom is (gemaakt met wind- en zonnestroom) heet dat Groene Waterstof. Groene waterstof is dus een manier om duurzame stroom op te slaan, net zoals een batterij een opslagmiddel is. Ook kun je het transporteren met schepen, vrachtauto's en door buisleidingen.

Waterstof wordt in toenemende mate gemaakt met zon en wind stroom. Dit zijn de goedkoopste manieren om stroom te maken. En dat wordt alleen maar goedkoper door innovatie en schaalvoordelen. In het buitenland zijn grote initiatieven voor windparken met waterstoffabrieken.

Shell verkoopt nu waterstof voor € 10,- per kilo. Hier zou je 100 kilometer meer kunnen rijden, daarmee net zo duur uit zijn als met benzine. Alleen is een waterstofauto vele malen duurder. Per kilometer is het dus een kostbaar verhaal.

https://waterstof-tanken.nu/waterstof-tanken/

De industrie kan groene waterstof gebruiken als vervanger van aardgas. Van belang is dat de kosten van CO₂ uitstoot zo hoog worden dat groene waterstof vanzelf rendabel wordt. Anders is er subsidie of staatssteun nodig. Dat is een politieke keuze die we kunnen maken.

De potentie voor het opwekken van groene stroom op zee is enorm. Nederland heeft een enorm stuk ondiepe Noordzee tot haar beschikking. Het betreft een groot oppervlak.

Waar het debat over biomassa en energie levendig is, is er relatief weinig aandacht voor de natuur als middel om de concentratie broeikasgassen te verminderen.

Exploitanten van kerncentrales zijn wettelijk maar tot circa 1,2 miljard euro per ongeval aansprakelijk, terwijl een zwaar ongeval honderden miljarden kan kosten (Fukushima: 385 tot 540 miljard euro); het restrisico ligt bij slachtoffers en belastingbetaler. Twee nieuwe centrales kosten volgens het kabinet 20 tot 30 miljard euro, en marktpartijen bouwen niet zonder stevige overheidssteun. Burgerplatform wil eerst het vrije budget voor kernenergie bevriezen tot er een integrale systeemtoets ligt, en exploitanten een risicoadequate premie of volledige aansprakelijkheid laten dragen.

Hoe schoner de lucht die we inademen, hoe gezonder het is. Voor bijvoorbeeld fijnstof is er geen ondergrens waaronder er geen gezondheidseffecten zijn. Zie ook het manifest van het Longfonds en de Long Alliantie Nederland.

Zonnestroom biedt enorme potentie terwijl de prijs steeds verder daalt. Verder zijn er meerdere mogelijkheden zijn om buffers te vormen.