Niet-gebruik van toeslagen door het aanvraagvereiste (A1/D3)
Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget vereisen een aanvraag, terwijl de Belastingdienst het recht in veel gevallen al kan vaststellen uit eigen gegevens. Actuele niet-gebruikpercentages (Dienst Toeslagen, Stand van de uitvoering 2026): zorgtoeslag en huurtoeslag 12%, kindgebonden budget 9%, samen circa €889 mln per jaar onbenut - dicht bij de €1,02 mrd die het CPB voor 2021 langs een andere route berekende (binnen 13% van elkaar, de belangrijkste validatie in dit dossier).
Bureaucratische overhead die de bewijslast bij de burger legt: wie het recht niet kent, de aanvraag niet doet of terugbetaling vreest, krijgt niets - ook al beschikt de overheid over de gegevens om het recht zelf vast te stellen. Niet-gebruik is hardnekkig (tot 56% vraagt vier jaar op rij niets aan) en concentreert zich bij zelfstandigen, net-gepensioneerden en particuliere huurders.
Effecten van de huidige situatie
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Overdrachten en andere bedragen die niet in het saldo tellen staan apart en tellen niet mee in het totaal. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Financiele kwetsbaarheid en schulden huishoudens (eigen schatting) | -60,7 | -140,8 | -248,6 | – peiljaar 2026 | dp:1967 src:23 src:24 src:25 src:32 |
Huidige situatie, SCHATTING (eigen MKBA src:23), concept. Maatschappelijke schade van niet-gebruik van toeslagen via schulden, EUR mln/jr 2026: -60,7 / -140,8 / -248,6. Kanaal 1, escalatie naar problematische schulden: 8.000 / 20.000 / 35.000 hh x 12.100 euro/hh/jr (IBO 8,5 mrd / 700.000 hh, src:32) x 40% toerekening (eigen aanname) = 38,7 / 96,8 / 169,4. Kanaal 2, wanbetaling zorgpremie: 181.720 wanbetalers eind 2025 (113.920 met zorgtoeslag) x 5 / 10 / 18% x 12.100 x 40% x 0,5 = 22,0 / 44,0 / 79,2. Niet-gebruik: zorgtoeslag en huurtoeslag 12%, kgb 9% (dp:1967, dp:1968, dp:1969, src:25; CPB 2021 src:24). Spiegelbeeld van de baat van pol:109 in pe:25; schade hier, baat daar, niet bij elkaar optellen. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -60,7 | -140,8 | -248,6 | ||
| Niet in het saldo (overdrachten en overig) | |||||
| Overdrachten (herverdeling) (telt niet mee) | -889,0 | -889,0 | -1.017,0 | – peiljaar 2026 | src:23 src:24 src:25 |
Huidige situatie, concept. Onbenut recht: inkomen dat rechthebbende huishoudens mislopen door het aanvraagvereiste, EUR mln/jr: -889 (Dienst Toeslagen 2026, src:25; rekenmodel src:23: zorgtoeslag 566, huurtoeslag 214, kgb 110) tot -1.017 (CPB voor 2021, src:24). Overdracht (verdelingseffect), geen welvaartsschade: InTotaal=0 en TeltInSchade=0, telt niet in Eff_* of RefDamage. Tegenhanger van pe:284. | |||||
| Subtotaal niet in het saldo (telt niet mee in het totaal) | -889,0 | -889,0 | -1.017,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -60,7 | -140,8 | -248,6 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
| waarvan eigen schatting: -60,7 / -140,8 / -248,6 € mln per jaar (lage impact / midden / hoge impact) | |||||
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Een natuurlijk experiment (Dienst Toeslagen stuurde 200.000 huishoudens een attenderingsbrief) leverde ruim 70.000 extra aanvragen op (35% conversie, gemiddeld €757), maar 65% vroeg ook na de brief niets aan - attendering alleen is dus niet genoeg. MKBA-doorrekening (centraal scenario): baten €141 mln/jr (vermeden escalatie naar problematische schulden bij circa 20.000 huishoudens plus daling wanbetaling zorgpremie), kosten €20 mln/jr structurele uitvoeringskosten plus €90 mln eenmalig voor ICT-aanpassing (eigen aanname), saldo +€121 mln/jr, NCW30 +€2,35 mrd (basisvariant) tot +€20,2 mrd (verdelingsgewicht 2,0) (herrekend 30-09-2026, discontovoet 2,8/1,8%, horizon 30 jaar; gevoeligheid 2,25%/30j: +€2,5 mrd resp. +€21,8 mrd; horizon 50 jaar: +€3,2 mrd resp. +€27,3 mrd; horizon 30 jaar gehandhaafd: regelwijziging zonder kapitaalgoed, voortbestaan van het stelsel onzeker). Economisch veruit het sterkste van de vijf dossiers, maar budgettair het lastigste: het is een uitgavenpost (€889 mln/jr), geen besparing.
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Herkomst van de bedragen
Brede welvaartseffecten per maatregel
Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.
- Toeslagen ambtshalve toekennen waar het recht al vaststaat (A1/D3)Welvaartssaldo € 30,7 mln tot € 236,6 mln per jaar (midden € 120,8 mln)telt volledig mee
- Financiele kwetsbaarheid en schulden huishoudensWelvaart
€ 60,7 mln tot € 248,6 mln per jaar
Middenwaarde € 140,8 mln · prijspeil 2026
Correctie voorstellen - Sectoraal effect gebruikers en producentenWelvaart
−€ 30 mln tot −€ 12 mln per jaar
Middenwaarde −€ 20 mln · prijspeil 2026
Correctie voorstellen - Overdrachten (herverdeling)Overdracht (transfer): telt niet in het welvaartssaldo
€ 889 mln tot € 1 mld per jaar
Middenwaarde € 889 mln · prijspeil 2026
Correctie voorstellen - Belastingeffect (saldo Rijksbegroting)Begroting: telt niet in het welvaartssaldo
−€ 30 mln tot −€ 12 mln per jaar
Middenwaarde −€ 20 mln · prijspeil 2026
Correctie voorstellen - Totaal welvaartssaldo (MKBA)saldo: telt niet in het welvaartssaldo
€ 121 mln per jaar
Nog geen bandbreedte: één schatting
Correctie voorstellen
Bronnen van deze analyse
Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.
Bronnen
- Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheidBurgerplatform.nl (Patrick Hoop, i.s.m. Claude), 2026 Nog niet geverifieerd
- Stand van de uitvoering 2026 (Dienst Toeslagen)Dienst Toeslagen, 2026 Nog niet geverifieerd
- Onbenut recht: een onderzoek naar het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budgetCPB, 2025 Nog niet geverifieerd
- Rapport Werkgroep discontovoet 2025 (19-09-2025; Kamerstuk 29352 nr. 12, kabinetsreactie 31-10-2025, geldt vanaf 1-1-2026): standaard 2,8/1,8%, laag 2,2/1,4%, hoog 4,2/2,7%; met Algemene Leidraad MKBA (2013) en Handboek Milieuprijzen (2023)CPB/PBL; Werkgroep Discontovoet (2020, 2025); Ministerie van Financiën; CE Delft, 2025 Nog niet geverifieerd
- Kabinetsreactie IBO Problematische SchuldenRijksoverheid (kabinet), 2024 Nog niet geverifieerd
Datapunten
- Niet-gebruik zorgtoeslag 2026: 12% van de rechthebbenden Betrouwbaarheid nog niet beoordeeld
- Niet-gebruik huurtoeslag 2026: 12% van de rechthebbenden Betrouwbaarheid nog niet beoordeeld
- Niet-gebruik kindgebonden budget 2026: 9% van de rechthebbenden Betrouwbaarheid nog niet beoordeeld
- Attenderingsbrief aan 200.000 huishoudens: 35% conversie (ruim 70.000 extra aanvragen) Betrouwbaarheid nog niet beoordeeld
- Attenderingsbrief: 65% van de aangeschreven huishoudens vroeg niets aan Betrouwbaarheid nog niet beoordeeld
Bronnen bij deze analyse
- Stand van de uitvoering 2026 (Dienst Toeslagen)online
- Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheiddocumentonline
- Onbenut recht: een onderzoek naar het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budgetonline
- Rapport Werkgroep discontovoet 2025 (19-09-2025; Kamerstuk 29352 nr. 12, kabinetsreactie 31-10-2025, geldt vanaf 1-1-2026): standaard 2,8/1,8%, laag 2,2/1,4%, hoog 4,2/2,7%; met Algemene Leidraad MKBA (2013) en Handboek Milieuprijzen (2023)online
- Kabinetsreactie IBO Problematische Schuldenonline
Datapunten bij deze analyse
- 48 EUR, NCW 30 jaar Netto contante waarde over 30 jaar (A1/D3 - ambtshalve toekenning toeslagen)bron
- 1970 % aangeschreven huishoudens Attenderingsbrief aan 200.000 huishoudens: 35% conversie (ruim 70.000 extra aanvragen)bron
- 1971 % aangeschreven huishoudens Attenderingsbrief: 65% van de aangeschreven huishoudens vroeg niets aanbron
- 1968 % rechthebbenden Niet-gebruik huurtoeslag 2026: 12% van de rechthebbendenbron
- 1969 % rechthebbenden Niet-gebruik kindgebonden budget 2026: 9% van de rechthebbendenbron
- 1967 % rechthebbenden Niet-gebruik zorgtoeslag 2026: 12% van de rechthebbendenbron