Reconstructie: taakstellingen Belastingdienst 2008 tot 2035

(foto: Choinowski, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons)

13-10-2026 Burgerplatform reconstructie, bronnen in het artikel Reconstructie

Opeenvolgende bewindspersonen van Financiën, 2008 tot 2035. Na circa 400 miljoen structureel in 2015 volgt een taakstelling tot 438 miljoen per jaar vanaf 2035. Gemiste opbrengst niet toegeschreven aan de taakstelling. Herstel: niet.

Deze reconstructie beschrijft een besluit en de gevolgen daarvan achteraf, op basis van openbare bronnen. Het is een politieke duiding naast de analyses van Burgerplatform. Bedragen staan er alleen in als een bron ze noemt.

Wie besloot

Opeenvolgende bewindspersonen van Financiën; partij: CDA, PvdA, ChristenUnie bij Balkenende IV; VVD en CDA bij Rutte I; coalitie: Balkenende IV: CDA, PvdA, ChristenUnie; Rutte I: VVD, CDA, gedoogsteun PVV.

Vastgelegd door: Antwoord Kamervragen 2010-2011 nr. 626; Rekenkamer, Bezuinigingen op uitvoeringsorganisaties, 2013.

Nuance: Rutte II gaf vanaf 2013 ongeveer 150 miljoen euro per jaar extra voor toezicht en invordering.

Wat was de bedoeling?

Volgens de bronnen: Besparing op apparaatsuitgaven, circa 400 miljoen per jaar.

Welke schade

Taakstelling circa 400 miljoen euro structureel in 2015: 270 miljoen van Balkenende IV en circa 125 miljoen van Rutte I. Nalevingstekort mkb geschat op 5,186 miljard per jaar; coronaschulden: 2,5 miljard als oninbaar beschouwd.

Maatschappelijk: Minder boekenonderzoeken, kleinere pakkans, zie artikel 2163.

Wat kostte het

Geen bron die de gemiste opbrengst toeschrijft aan de taakstelling: schatting ontbreekt. Nalevingstekort en oninbare schulden zijn context, geen causaal effect.

Is het hersteld

Niet hersteld. Er komt een nieuwe taakstelling die oploopt tot 438 miljoen per jaar vanaf 2035, zie hieronder.

Nieuwe taakstelling: tot 438 miljoen vanaf 2035

In het commissiedebat Belastingdienst van 7 oktober 2026 zei staatssecretaris Eerenberg dat de taakstelling vanaf 2030 276 miljoen euro per jaar is en vanaf 2035 438 miljoen euro. Daarnaast nemen vanaf 2032 aanvullende middelen voor uitvoering af, circa 100 miljoen. Hij sprak van een opgave van een half miljard. Hij sloot niet uit dat activiteiten worden afgeschaald en zegde toe de Kamer bij de Voorjaarsnota 2027 te informeren. Bron: bron. In september meldde de staatssecretaris al 280 miljoen structureel: 247 miljoen van het kabinet Jetten en 33 miljoen van het kabinet Schoof. Bron: bron.

Aandeel in het budget

De apparaatsuitgaven van artikel 1 Belastingen zijn 3.788,7 miljoen in de begroting 2026 en 3.149,9 miljoen in de raming voor 2030. Bron: bron. In 2010 was dat 2.943,8 miljoen, toen nog inclusief Douane. Bron: bron.

De eerdere taakstelling van circa 400 miljoen structureel in 2015 was 13,6 procent van het budget van 2010.
276 miljoen is 7,3 procent van het budget 2026 en 8,8 procent van de raming 2030.
438 miljoen is 11,6 procent van het budget 2026.
Een half miljard, 438 plus circa 100 miljoen, is ongeveer 14 procent van het budget 2026.

Dit zijn nominale bedragen op verschillende grondslagen. De eerdere 400 miljoen is deels gecompenseerd, Rutte II gaf vanaf 2013 circa 150 miljoen per jaar extra. Optellen tot een totaal geeft daarom een vertekend beeld.

Boekenonderzoeken

Het aantal boekenonderzoeken bij de directie MKB daalde van 26.140 in 2015 en 27.013 in 2016 naar 23.302 in 2017, 19.911 in 2018, 16.932 in 2019, 9.393 in 2020 en 6.597 in 2021. Daarna volgde een licht herstel naar 8.098 in 2022 en 9.002 in 2023. De gemiddelde tijd per onderzoek steeg van 59 naar ruim 80 uur. Als oorzaken noemt het onderzoek onder meer uitstroom van ervaren medewerkers en verouderde tooling. Bron: bron.

Eerdere waarschuwingen

De commissie Borstlap concludeerde in 2017 dat de vertrekregeling niet gespreid verliep: 5.100 medewerkers maakten er gebruik van en de continuïteit van de belastinginning kwam in gevaar. Bron: bron. De Algemene Rekenkamer stelde vast dat de Belastingdienst circa 400 fte tekortkwam om coronabelastingschulden te innen. Bron: bron.

Vragen uit de Kamer

In het debat van 7 oktober wees Kamerlid Oosterhuis op het nalevingstekort bij het mkb van ruim 5 miljard euro. Stultiens en Grinwis vroegen naar het beperkte btw toezicht en het lage aantal boekenonderzoeken. Grinwis vroeg: schieten we onszelf niet in de voet? Bron: bron.

Personeel: rijksdienst groeide harder

De rijksdienst, zonder Belastingdienst, groeide van circa 84.050 fte in 2010 naar circa 124.900 fte in 2025, een groei van 49 procent. De Belastingdienst inclusief Douane groeide in die periode van 30.368 naar circa 35.100 fte, ongeveer 15 procent. Het aandeel van de Belastingdienst in de rijksdienst daalde van 27 naar 22 procent. Tussen 2010 en 2016 kromp de dienst, daarna groeide hij weer. Bron: bron. Bron: bron. Bron: bron. Bron: bron.

Index van fte rijksdienst zonder Belastingdienst en Belastingdienst inclusief Douane, 2010 is 100 — Rijksdienst zonder Belastingdienst en Belastingdienst inclusief Douane, index 2010 is 100. Bron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk en jaarrapportages Belastingdienst. Afbakening wijzigde in de periode.

Kanttekening: de afbakening verschilt per jaar. De rijksdienst omvat ministeries, Hoge Colleges van Staat en Rechtspraak, zonder Defensie, politie, zbo’s en externe inhuur, en ministeries zijn heringedeeld. Douane en Toeslagen zijn later losgemaakt; het cijfer voor 2025 bevat Douane maar niet Toeslagen, en het Douanecijfer is een verwachte bezetting.

Duiding van Burgerplatform

Burgerplatform stelt de vraag of het doelmatig is te bezuinigen op de dienst die de belasting int, als elk uur toezicht volgens de bronnen meer oplevert dan het kost. Een MKBA kan laten zien of extra toezicht zich terugbetaalt. Over de bedoeling achter de taakstellingen doen de bronnen geen uitspraak.

Wat volgde eruit

Bezuinigingen 2007 tot 2014 oorzaak Taakstellingen Belastingdienst: Taakstelling Belastingdienst als onderdeel van rijksbrede bezuinigingen Balkenende IV en Rutte I. Bron: bron.
Taakstellingen Belastingdienst oorzaak Belastinginning en handhaving: Belastingdienst 2026: taakstellingen en herprioritering gaan soms ten koste van handhaving. Bron: bron.
Hypothese, zonder bron: Taakstellingen Belastingdienst en Toeslagenaffaire. Hypothese: capaciteitsdruk bij de Belastingdienst droeg bij aan de geautomatiseerde fraudeaanpak. Niet door POK als oorzaak vastgesteld in de hier gebruikte bronnen.

Zie ook de reconstructie van de polycrisis.