Barreveld in Krispijnpunt: de PVV zou het gat na Fortuyn vullen zonder iets te veranderen

(foto: Richard van Elferen / Rijksvoorlichtingsdienst, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)
Nieuws Volgens Evert Barreveld, geïnterviewd in de Krispijnpunt-documentaire, vangt de PVV het gat op dat na de moord op Pim Fortuyn aan de rechterkant viel, zonder het doel om echt iets te veranderen. Of de PVV op sociaaleconomisch terrein doorgaans meestemt met de VVD, hangt sterk van de periode af.

In de minidocumentaire van Krispijnpunt over Geert Wilders, vlak voor de verkiezingen van 29 oktober 2025, is de kern niet alleen de partijstructuur. Geïnterviewde Evert Barreveld, voorzitter van Stichting Denktank en Advies NPI-DPI, geeft een verdergaande analyse: de PVV zou onderdeel zijn van een strategie om het gat te vullen dat na de moord op Pim Fortuyn in 2002 aan de rechterkant viel.

Vanaf 09:13 in de film zegt Barreveld dat Fortuyn de uitdager van de VVD was, dat diens dood een gat liet en dat "de rechtse kiezer eigenlijk een optie moest krijgen". Wilders was volgens hem "hardcore VVD". "Om de onrust onder de kiezers te kanaliseren, heb je eigenlijk een figuur nodig die hetzelfde zegt als Fortuyn, maar die eigenlijk hoort bij jezelf. En als je die in kan zetten, dan kun je de kiezer opvangen."

Direct daarna, vanaf 10:17, trekt hij de lijn door: er is sindsdien "een soort Fortuyn in de Nederlandse politiek", alleen "die heeft geen ledenpartij en die heeft geen doel om echt iets te veranderen, maar die vangt wel de ongeruste kiezer op". Onder het premierschap van Mark Rutte zou een "rollenspel" zijn ontstaan: Rutte als premier, Wilders als uitdager. Eerder, vanaf 07:59, stelt hij dat de PVV-structuur is gekozen omdat de partij "niet een politiek doel heeft om oplossingen te bewerkstelligen", maar om "correctie van verkiezingen tegen te houden door middel van het opvangen van ongeruste kiezers". Aan het slot noemt hij de PVV "absoluut geen enkele oplossing voor de problemen van Henk en Ingrid".

Dat is de stelling van de geïnterviewde, geen vaststaand feit. In de beschikbare automatische ondertiteling zegt hij niet met zoveel woorden dat de PVV op sociaaleconomisch terrein doorgaans meestemt met de VVD. Of het stemgedrag die lezing draagt, is een aparte, toetsbare vraag.

Verdieping

Onderzoek naar Kamerstemmingen laat geen vast blok PVV-VVD zien, maar een patroon dat met de rol van de PVV meeschuift. Simon Otjes en Tom Louwerse schrijven in Wilders gewogen (2019) dat de overeenstemming tussen PVV en VVD tot 2012 rond de 70 procent van alle stemmingen lag, en in 2011, tijdens de gedoogconstructie met het kabinet-Rutte I, zelfs boven de 80 procent. Daarna daalde die overeenkomst tot onder de 60 procent. In 2018 stemde de PVV bijna even vaak hetzelfde als de SP als als de VVD. src:2735

Juist op sociaaleconomisch terrein is dat verschil scherp. In hun rapport Loyaal met een scherpe rand (2011) laten Louwerse en Otjes zien dat de PVV als gedoogpartner vaak hetzelfde stemde als VVD en CDA, ook op volksgezondheid, sociale zaken en financiën. De VVD stemde toen in 77 procent van alle stemmingen hetzelfde als de PVV, tegen 65 procent in 2006-2010. Op volksgezondheid steeg de overeenkomst van 55 naar 91 procent, omdat de PVV zich aan de bezuinigingsafspraken hield. Na 2012 keerde dat om: op "zorg en pensioenen" stemde de PVV volgens het hoofdstuk uit 2019 steeds vaker als de SP en in minder dan de helft van de gevallen als de VVD. src:2736 src:2735

In het kabinet-Schoof blijft dat dubbele beeld zichtbaar. NRC analyseerde in januari 2025, met het Dutch Parliamentary Behaviour Dataset van Louwerse, de stemmingen sinds het hoofdlijnenakkoord van mei 2024. De PVV week bij 248 voorstellen af van de overige coalitiepartijen, bijna 13 procent, vaker dan gebruikelijk is voor een regeringspartij. Tegelijk steunde de partij "trouw wetsvoorstellen en begrotingen". src:2737

Waar PVV en VVD zichtbaar uiteenlopen, is dat vaak juist op koopkracht en oudedagsvoorzieningen. Bij de Wet verandering koppeling AOW-leeftijd stemde de VVD op 10 november 2020 voor en de PVV tegen. Bij de Wet toekomst pensioenen stemde de VVD voor en de PVV tegen. De StemmenTracker van ProDemos, die een selectie van stemmingen tot een score maakt, is op dit moment offline en levert dus geen actuele vergelijking. src:2738 src:2739

Beschouwing

Barrevelds analyse verbindt drie dingen: een strategisch gat na Fortuyn, het opvangen van ongeruste kiezers, en de stelling dat de PVV niets wezenlijks wil veranderen. Het eerste is een historische lezing, het tweede een motief dat hij toeschrijft, het derde een conclusie. Het stemgedrag ondersteunt die conclusie alleen in bepaalde periodes, vooral wanneer de PVV een kabinet gedoogt of daarin zit en wetsvoorstellen en begrotingen steunt. In de oppositie, en op zorg, AOW en pensioen, wijkt de PVV juist vaker van de VVD af. "Veelal meestemmen met de VVD" is dus te grof als algemene wet, en te zwak als het alleen over coalitietrouw bij wetten gaat. src:2735 src:2737

Visie van Burgerplatform

Een partij die stemmen wint op onvrede, maar in de praktijk de sociaaleconomische koers mee bekrachtigt, laat problemen onopgelost. Kiezers horen dan een ander geluid dan wat er bij begrotingen en wetten gebeurt. Die tegenstelling is geen bewijs van een geheime VVD-strategie, wel een reden om partijen te beoordelen op hun stemgedrag in coalitie, niet alleen op hun campagne.

Betrokkenen

  • Geert WildersPolitiek leider van de PVV en onderwerp van de documentaire; voormalig VVD-Kamerlid
  • Mark RuttePremier van het door de PVV gedoogde kabinet-Rutte I (2010-2012); eerdere VVD-collega van Wilders
  • Dick SchoofMinister-president van het kabinet-Schoof, waaruit de PVV op 3 juni 2025 stapte

Analyses bij dit artikel

Via onderwerp

Via data

Via bronnen

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen

Vul je gegevens in om mee te doen

Wilt u uw e-mail hier invoeren?
Wilt u uw postcode hier invoeren?

Door aan te melden ga je akkoord met onze privacyverklaring. We delen je gegevens nooit met derden.

pageviews: 2295

tinyurl: link