Het ICT-systeem waarmee de gemeente Amsterdam erfpacht beheert, is al sinds 2015 aan vervanging toe. In 2020 werd een nieuw systeem bedacht, maar de invoering liep telkens vertraging op. Intussen werd het huidige systeem onvoldoende onderhouden. In oktober 2026 verliep de technische ondersteuning; sindsdien is het systeem onvoldoende beveiligd. Dat meldt Het Parool op 7 november 2026 src:2489.
Wethouder hoorde het pas op 19 oktober
Wethouder Erfpacht Alexander Scholtes, sinds juni 2026 in functie, hoorde pas op 19 oktober van ambtenaren hoe het ervoor stond. Hij vindt het kwalijk dat hij niet direct is geïnformeerd, maar erkent dat hij bestuurlijk verantwoordelijk is. In de halfjaarlijkse voortgangsupdates werd de vertraging wel gemeld, maar volgens Scholtes is vertraging iets anders dan een fundamenteel probleem src:2489.
Er zijn risico's voor de continuïteit en de veiligheid; de dienstverlening aan erfpachters is volgens de gemeente nu niet geraakt. Het college onderzoekt twee scenario's: opnieuw beginnen of voortbouwen op wat bruikbaar is. Beide duren lang; hoeveel extra geld nodig is, is nog onbekend src:2489.
Een patroon: Afis
Het is niet de eerste keer. Bij de invoering van het financiële systeem Afis begin 2025 raakten duizenden facturen zoek of bleven ze vastzitten. Volgens een evaluatie van M&I/Partners, waarover Het Parool berichtte, waren de problemen vooraf zichtbaar, werden waarschuwingen genegeerd en bleef de toon richting bestuur positief terwijl het op de werkvloer misging. De onderzoekers wijzen ook op de ambtelijke cultuur: signalen over risico's leiden zelden tot actie en de reflex dat het wel goed komt, werkt verlammend src:2492.
Staat de organisatie onder druk?
Ook andere signalen wijzen op een organisatie onder druk. Het ziekteverzuim bij de gemeente steeg van 6,4 procent in 2021 naar 9,7 procent in 2025, tegen een gemiddelde van 6,7 procent bij gemeenten src:2491 src:2490. Het college schrijft zelf dat het hoge verzuim wordt gezien als uitkomst van onderliggende structurele problemen op het gebied van leiderschap, sociale veiligheid en organisatie-inrichting, en trekt geld uit om het verzuim terug te dringen src:2490.
Burgerplatform stelt daarom de vraag, zonder dit als vastgesteld feit te presenteren: hangen deze signalen samen? Is er een cultuur waarin problemen eerst intern worden 'opgelost' en daardoor te laat boven komen? De bronnen laten dat voor Afis zien; voor het erfpachtsysteem is dat nog niet onderzocht. Dat verdient onafhankelijk onderzoek, bijvoorbeeld door de rekenkamer.
Voorstel: risico's vooraf zichtbaar en doorgerekend
De rode draad is bekend: er gaat iets mis waarvoor lang van tevoren is gewaarschuwd. Een vertraging melden is niet hetzelfde als een risico melden. Burgerplatform stelt twee dingen voor:
- Vaste ICT-risicorapportage aan de raad. Per kritisch systeem: einddatum van leveranciersondersteuning, beveiligingsstatus, achterstallig onderhoud en de gevolgen als vervanging verder uitloopt. Niet alleen planning, maar ook risico.
- MKBA van tijdig vervangen versus uitstellen. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse die de kosten van nu investeren afzet tegen die van uitstel: beveiligingsincidenten, noodmaatregelen, verstoorde dienstverlening en duurdere herstart. Zo wordt uitstel een bewuste, doorgerekende keuze in plaats van een stille.
