Terwijl het kabinet worstelt met de begroting, kopt Vrij Nederland: "Begrotingstekort? 35 miljard ligt voor het oprapen, zeggen Raad van State en Rekenkamer." Volgens het blad kan het kabinet dat bedrag jaarlijks ophalen door tientallen niet-werkende belastingregelingen te schrappen. De primaire bronnen laten zien dat het bedrag van de Rekenkamer komt en niet van de Raad van State, en dat het om een bovengrens gaat die vooral bedoeld is voor lagere tarieven.

Wat de Rekenkamer zegt

De Algemene Rekenkamer schreef op 22 september 2026 bij de ontwerpbegrotingen voor 2027: "Een groot deel van de huidige fiscale regelingen is nooit geëvalueerd, waardoor niet duidelijk is of ze goed werken. Bij 53 regelingen die wel zijn geëvalueerd, blijkt dat zij niet doelmatig of doeltreffend zijn." Volgens de Rekenkamer blijkt uit ambtelijk advies dat schrappen of aanpassen van deze regelingen "een besparing tot wel 35 miljard euro zou kunnen opleveren", terwijl de maatregelen van het kabinet tot nu toe ongeveer 1 miljard opleveren (Rekenkamer, 22 september 2026). In haar begrotingsbrief over Financiën schrijft de Rekenkamer dat ombuigingen op ondoelmatige fiscale regelingen "tot € 35 miljard kunnen opleveren".

De meest recente stand staat in een Kamerbrief van de staatssecretaris van Financiën van 23 juni 2026 (Kamerstuk 32140, nr. 312): van de 124 geëvalueerde fiscale regelingen zijn er 55 negatief beoordeeld, met een budgettair belang van circa 90 miljard euro. Kort gezegd: 55 regelingen kosten samen 90 miljard, waarvan maximaal 35 miljard op te halen is; het kabinet pakt 1,1 miljard op. Ruim 38 miljard van die 90 miljard is de arbeidskorting, die volgens de bijlage wel negatief scoort maar niet onder de afschaffingsopties valt. De 90 miljard is dus geen verspild geld en de bedragen mogen niet bij elkaar worden opgeteld.

In haar overkoepelende brief bij de ontwerpbegrotingen 2027 gaat de Rekenkamer nog uit van de eerdere stand van 53 negatief beoordeelde regelingen met een budgettaire omvang van 85 miljard euro. Het kabinet schaft volgens de Rekenkamer in totaal voor grofweg 1,1 miljard euro aan niet doelmatige regelingen af: het lage btw-tarief op de sierteelt en de aftrekpost specifieke zorgkosten (samen 865 miljoen per jaar), de startersaftrek en een vrijstelling voor branche-eigen producten (zo'n 222 miljoen per jaar) en enkele kleinere regelingen, waaronder de bosbouwvrijstelling (41 miljoen vanaf 2029). De Rekenkamer moedigt regering en parlement aan om "tot een verdergaande reductie van ondoelmatige regelingen te komen".

In de brief over de begroting van Financiën noemt de Rekenkamer het positief dat de minister voorstelt het aantal negatief geëvalueerde regelingen te beperken, maar ziet zij ook "dat negatieve beleidsevaluaties van fiscale regelingen regelmatig niet leiden tot versobering of afschaffing hiervan". De Kamer kan volgens de Rekenkamer ook zelf afschaffing of versobering voorstellen, al dan niet per amendement.

Waar de 35 miljard vandaan komt

Het bedrag komt uit het ambtelijke rapport Kansen voor lagere tarieven en beter beleid van het ministerie van Financiën van 30 juni 2025. Daarin staat dat de opbrengst van afschaffen, aanpassen of omvormen van negatief beoordeelde regelingen "afhankelijk van de gekozen beleidsrichtingen maximaal 35 miljard euro" bedraagt, op een totale belastingopbrengst van ongeveer 425 miljard. De ambtenaren rekenen voor dat de inkomstenbelasting daarmee bijvoorbeeld over de hele linie met ruim 5 procentpunt omlaag zou kunnen.

De 35 miljard is de optelsom van de meest vergaande beleidsrichtingen in tabel 10 van het rapport (prijzen 2025): het afschaffen van alle verlaagde btw-tarieven (15,9 miljard), het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek (9,3 miljard), het uniformeren van het Vpb-tarief en afschaffen van ondernemersfaciliteiten (6,6 miljard) en het afschaffen, aanpassen of omvormen van losse regelingen (3,4 miljard), samen 35,2 miljard. Bij de gematigde beleidsrichtingen komt de opbrengst uit op 12,5 miljard. In het rapport is de opbrengst bedoeld om belastingtarieven te verlagen, niet om het begrotingstekort te dichten.

Het gaat dus om een maximum, niet om een bedrag dat zonder meer in de schatkist belandt. De Rekenkamer schreef in september 2025 al dat het totaal van 85 miljard niet betekent dat afschaffing ook die opbrengst oplevert: "Door anticipatie-effecten ligt de budgettaire opbrengst van eventuele afschaffing aanzienlijk lager." Ook leidt afschaffing volgens de Rekenkamer tot "een (veel) hogere belastingdruk voor burgers en bedrijven die hiervan gebruikmaken". De Rekenkamer wijst erop dat de opbrengst ook voor nieuwe uitgaven of tekortreductie kan worden ingezet, maar in veel varianten van het rapport gaat het geld terug via generieke belastingverlagingen.

En de Raad van State?

In haar advies over de Miljoenennota 2027 constateert de Afdeling advisering van de Raad van State dat een substantieel deel van de aangekondigde initiatieven en hervormingen is uitgesteld of afgesteld, en dat de dekking daarvan "eerder boekhoudkundig dan economie-versterkend" is. De rekening dreigt volgens de Raad vooral terecht te komen bij de werkzame beroepsbevolking en bij jongere en toekomstige generaties. Als voorbeeld van beleid dat op een relatief laagproductieve sector is gericht, noemt het advies subsidies en fiscale regelingen voor de agrarische sector. Bij het pakket Belastingplan 2027 adviseert de Raad inzicht te geven in de keuze om bepaalde negatief geëvalueerde regelingen wel af te schaffen en andere niet. Het bedrag van 35 miljard hebben wij in deze twee adviezen niet teruggevonden. Dat getal is afkomstig van de ambtenaren van Financiën en wordt door de Rekenkamer aangehaald.

Fossiele regelingen

Los van de lijst met negatief beoordeelde regelingen houdt het kabinet een overzicht bij van fossiele voordelen. Volgens bijlage 13 bij de Miljoenennota 2027 bedraagt het budgettaire belang van alle fossiele regelingen, zoals fiscale vrijstellingen en verlaagde tarieven in heffingen, in 2026 29,6 miljard euro. Het ministerie benadrukt dat dit een brutobedrag is zonder gedragseffecten: bij afschaffing wordt dat bedrag niet volledig opgehaald. Een deel van de fossiele regelingen kan ook op de negatieve lijst staan; de bedragen zijn daarom niet bij elkaar op te tellen.

Stop, bron, herstel

Voor Burgerplatform begint het bij stoppen: regelingen die na evaluatie niet blijken te werken, en perverse prikkels zoals fossiele vrijstellingen, horen afgeschaft of omgevormd te worden. Daarna de bron: volgens de Rekenkamer is een groot deel van de fiscale regelingen nooit geëvalueerd, zodat niemand weet of ze doen wat ze beloven. Ten slotte herstel: vrijgekomen geld kan worden ingezet voor brede welvaart, inclusief natuur, flora en fauna. Een Fonds Brede Welvaart kan daarbij helpen, en een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan inzicht geven in welke inzet de meeste maatschappelijke waarde oplevert. Welke regelingen sneuvelen, blijft een politieke afweging.

Wat Vrij Nederland zegt en wat de bronnen zeggen

Vrij Nederland schrijft dat het begrotingsprobleem "makkelijk op te lossen" is, dat 35 miljard "voor het oprapen" ligt en dat Raad van State en Rekenkamer dat zeggen. Dat is de framing van het blad; de bronnen zijn voorzichtiger. De 35 miljard is de bovengrens van de meest vergaande opties uit een ambtelijk rapport van Financiën, bij gematigde opties 12,5 miljard, bedoeld voor lagere tarieven en niet voor het tekort, met een lagere werkelijke opbrengst door gedragseffecten en met hogere lasten voor wie de regelingen nu gebruikt. De Rekenkamer citeert het bedrag; in de adviezen van de Raad van State over de Miljoenennota en het Belastingplan 2027 staat het niet. Wel vraagt ook de Raad van State om uitleg waarom sommige negatief geëvalueerde regelingen worden afgeschaft en andere niet.

Eerder op Burgerplatform

• Drie Nederlandse bedrijven pakken 91 procent van belastingvoordeel innovatiebox
• Alles over de hypotheekrenteaftrek: Nederland is een walhalla voor huizenbezitters
• CPB: nationale investeringsinstelling zonder scherp doel is een impliciete subsidie, reken eerst de maatschappelijke opbrengst door
• Rekenkamer: EU-landen hinderen klimaatbeleid met belonen fossiele energie