Groei van het rijksambtenarenapparaat en externe inhuur (nulmeting)
Het aantal rijksambtenaren (fte) is in tien jaar sterk gegroeid: van circa 109.000 fte in 2015 naar 157.019 fte eind 2024 (+bijna 48.000 fte, +43,9%) en verder naar 160.953 fte medio 2025. De groei concentreert zich niet in de beleidskolom (die stabiliseerde na jarenlange eerdere uitbreiding), maar in uitvoering, inspectie en ondersteuning. Tegelijk blijft de externe inhuur bij het Rijk hardnekkig hoog: 15,4% van de totale personeelsuitgaven in 2024 (EUR 3,67 miljard), ruim boven de door de Tweede Kamer gestelde Roemernorm van maximaal 10%; slechts 4 van de ministeries bleven onder die norm. Deze nulmeting brengt de omvang van eigen personeel en externe inhuur financieel in beeld als uitgangspunt voor scenario's over de inrichting van de (rijks)overheid.
Twee concrete, goed gedocumenteerde aanjagers van de fte- en inhuurgroei zijn de hersteloperatie toeslagenaffaire en de aardbevingsschadeafhandeling in Groningen. De hersteloperatie toeslagenaffaire groeide van een oorspronkelijke raming van ruim EUR 300 miljoen naar EUR 7,2 miljard (cumulatief, peildatum januari 2024); circa 30% daarvan betreft apparaatskosten (uitvoeringsorganisatie UHT/Dienst Toeslagen), waarvan ongeveer driekwart extern ingehuurd personeel is dat gemiddeld twee keer zo duur is als vast personeel. Voor de Groningse mijnbouwschade (IMG) zijn de uitvoeringskosten per uitgekeerde euro schadevergoeding hoog en volatiel: 62 cent (2022), 78 cent (2023), 39 cent (2024) en 47 cent (2025). Beide dossiers illustreren een breder patroon: jarenlange onderbezetting van toezicht en uitvoering, gevolgd door acute, dure crisisbestrijding via nieuwe uitvoeringsorganisaties en dure externe inhuur - in plaats van structureel voldoende, goed opgeleid eigen personeel.
Bedragen per jaar
Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.
Wat betekenen deze labels?
Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.
- Datakwaliteit A t/m D (analyse)
- Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
- Aandeel met bron
- Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
- PM-post
- Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
- Betrouwbaarheidsklasse
- Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
- Bronlabels
- Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
- Betrouwbaarheid van een datapunt
- Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
- Internationaal cijfer
- Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
- Eigen afleiding
- Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
- Concept
- Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.
Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.
- Schade huidig beleidper jaar
- nog niet becijferdAanvulling voorstellen
- Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
- nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Omvang geldstroom (indicatief)
Geen MKBA-uitkomst. Dit is de grootte van de geldstroom waar deze analyse over gaat, niet de schade of het welvaartseffect.
- Geldstroomindicatief
- € 1,3 – 3,7 mldCorrectie voorstellen
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Deze analyse vormt de nulmeting (0-meting) voor scenario's over de inrichting van de rijksoverheid: hoeveel geeft het Rijk nu uit aan eigen personeel versus externe inhuur, en welke concrete dossiers verklaren de groei van de afgelopen jaren? De vier gekoppelde budgetitem-regels (zie analysis_budgetitem) kwantificeren dit: (1) totale personeelsuitgaven Rijk 2024 (afgeleid, circa EUR 23,8 mld), (2) externe inhuur Rijk 2024 (EUR 3,67 mld, 15,4%), (3) eigen personeel/loonkosten Rijk 2024 (afgeleid, circa EUR 20,16 mld), (4) cumulatieve kosten hersteloperatie toeslagenaffaire (EUR 7,2 mld, peildatum januari 2024).
Open punt: voor de Groningse aardbevingsschade (IMG/NCG) is alleen een kostenratio per uitgekeerde euro gevonden (SourceId 10), geen absoluut jaarlijks fte-aantal of uitvoeringskosten-totaal in euro's. Dit is gelogd als actiepunt om de nulmeting op dit punt te completeren zodra de IMG/NCG-jaarverslagen zijn doorzocht.
Voor het municipalisme-denken van Burgerplatform is relevant dat een aanzienlijk deel van deze groei zit in uitvoeringsorganisaties die relatief dicht bij de burger opereren (Dienst Toeslagen, IMG, NCG) - een aanwijzing dat sommige van deze taken en het bijbehorende personeel op termijn richting gemeenten/regio's gedecentraliseerd zouden kunnen worden, mits de bijbehorende financiering meegaat.
Financieel lek (toegevoegd 20-9-2026): het bedrag hieronder is rechtstreeks afgeleid uit de vier budgetitem-regels hierboven, niet apart geschat. De ondergrens (€1.287 mln) is het bedrag waarmee de externe inhuur (€3.670 mln) de eigen, door de Tweede Kamer gestelde Roemernorm van maximaal 10% van de totale personeelsuitgaven (10% van €23.830 mln = €2.383 mln) overschrijdt - een harde, politiek erkende overschrijding. De bovengrens (€3.670 mln) is de volledige externe-inhuurpost, als maximaal scenario waarin deze hele post op termijn door eigen personeel vervangen zou kunnen worden. Maatschappelijke schade en schaderisico zijn bewust leeg gelaten: daarvoor ontbreekt een onderbouwde vertaalslag (vergelijk de CO2-prijsmethodiek bij Fossiele subsidies) - invullen zou een cijfer zijn dat niet aan een bron te herleiden is. Sociale schade (5/10), complexiteit (8/10) en escalatierisico (4/10) zijn een inhoudelijke inschatting op basis van vergelijking met andere analyses in dit overzicht, geen berekening - graag door Harmen te toetsen.
Herkomst van de bedragen
Bronnen van deze analyse
Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.
Bronnen
- IMG wil schadeafhandeling menselijker maken, maar daardoor lopen kosten wel opOOG Groningen, 2026 Nog niet geverifieerd
- Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2024Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties / Rijksoverheid, 2025 Nog niet geverifieerd
- Inhuur extern personeel bij Rijksoverheid in 2024: meer adviseurs, minder interimZiPconomy (analyse op basis van Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2024), 2025 Nog niet geverifieerd
- De Toeslagenaffaire: van een miljoenen- naar een miljardenoperatieNOS, 2024 Nog niet geverifieerd
Datapunten
- Rijksambtenaren (aantal fte) Betrouwbaarheid hoog (9/10)