Kolencentrales onderzoeken volledige overstap op biomassa na 2030: de feiten over uitstoot, subsidie en claims

(foto: Zandcee, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons)

17-10-2026 FD / Gerechtshof Den Haag / Kamerstukken / NEa / CE Delft / Burgerplatform Nieuws

RWE, Uniper en Onyx Power onderzoeken of hun kolencentrales na het kolenverbod van 2030 volledig op biomassa kunnen draaien. Burgerplatform zet de feiten op een rij: de uitstoot, de subsidies, de rol van het beleid in 2007, de claims en compensaties, en een open onderzoeksvraag over de samenhang tussen subsidie en claims.

De Nederlandse kolencentrales mogen vanaf 2030 geen kolen meer stoken. RWE, Uniper en Onyx Power onderzoeken of hun centrales daarna volledig op biomassa kunnen draaien, schrijft het FD op 16 oktober 2026 src:1325. Biomassa is volgens het CBS goed voor 34 procent van de hernieuwbare energie in Nederland. De stijging in het laatste kwartaal kwam vooral door meer bijstook in kolencentrales. Wetenschappers en milieuorganisaties zijn het oneens over de klimaatwinst. In het Europese emissiehandelssysteem telt de CO2 uit hout als nul. Burgerplatform zet hieronder de feiten op een rij en legt uit waarom het die nul-telling als een prikkel ziet die moet verdwijnen ana:67.

De feiten

De centrales. In Nederland staan nog vier kolencentrales. Ze stoken allemaal ook biomassa bij, gemiddeld zo'n 15 procent volgens het Nationaal Energie Dashboard. De Amercentrale van RWE in Geertruidenberg draait sinds 1 januari 2025 volledig op biomassa src:386. In 2025 gingen in de kolencentrales samen 1,79 miljoen ton biomassa door de ketel, dat is 14,5 PJ. Die kwam voor 43,5 procent uit Noord-Amerika, voor 42,5 procent uit Azië en voor 14 procent uit de EU dp:824.

Eemshaven. De Eemshavencentrale van RWE heeft een vermogen van 1.560 tot 1.580 MW dp:1372. De centrale kostte ongeveer 3,2 miljard euro. RWE boekte daarop bijna 1,2 miljard af en de boekwaarde was in 2016 nog 1,85 miljard dp:1379. Sinds 2019 stookt de centrale 20 tot 30 procent biomassa bij, de rest is kolen dp:1380. Dat is zo'n 800.000 ton biomassa per jaar, zegt directeur Marinus Tabak van RWE Nederland tegen het FD dp:1371. Een van de vier kolenmolens is rond 2016 voor ongeveer 70 miljoen euro omgebouwd voor biomassa. Ombouw van de andere drie kost volgens Tabak zeker 200 miljoen euro dp:1376. RWE overweegt de centrale na 2030 volledig op houtige biomassa te laten draaien en de CO2 af te vangen. Volgens Tabak kost CO2-afvang miljarden en is er zonder ondersteunend beleid op dit moment geen businesscase voor. De markt moet volgens hem op gang worden gebracht door Brussel of de overheid src:1325.

Maasvlakte. Uniper stookt in zijn centrale op de Maasvlakte ongeveer 20 procent biomassa bij en onderzoekt 40 procent en later 100 procent dp:1377. Het bedrijf zegt tien tot vijftien jaar duidelijkheid nodig te hebben en volgend jaar een investeringsbesluit te moeten nemen. Onyx Power heeft sinds 2018 een vergunning om zijn centrale op de Maasvlakte volledig op biomassa te laten draaien. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei laat het FD weten dat het de eigenaren vrijstaat om op basis van biomassa verder te gaan, en dat er voor CO2-afvang in veel gevallen geen subsidie is src:1325.

Subsidies. RWE kreeg volgens het FD in totaal ongeveer 2,3 miljard euro subsidie toegezegd voor biomassa, waarvan enkele honderden miljoenen zijn uitgekeerd. RWE bevestigde dat dp:1375. Het Comité Schone Lucht noemt een bedrag van ongeveer 2,5 miljard euro. Voor de Eemshaven gaat het om maximaal ongeveer 930 miljoen euro over acht jaar dp:1373 src:576. Sinds 2018 kan niemand meer nieuwe SDE-subsidie aanvragen voor bijstook in kolencentrales. De lopende beschikkingen eindigen in 2027 dp:1374. In oktober 2019 stond in totaal 14,1 miljard euro aan SDE-beschikkingen voor biomassa open, waarvan 3,5 miljard voor bijstook dp:820. Dat zijn maximale bedragen over de hele looptijd.

De nul-telling. Centrales die hout stoken hoeven in het Europese emissiehandelssysteem geen emissierechten te kopen voor die CO2. Dat voordeel komt bovenop de SDE-subsidie. Burgerplatform schat het voor houtige biomassa in Nederland op ongeveer 363 tot 496 miljoen euro per jaar dp:823. Een onderzoek van Trinomics voor NRDC becijferde dat twaalf Europese landen en de EU in 2024 samen ongeveer 3,9 miljard euro subsidie gaven aan stroom uit hout en andere vaste biomassa src:1025. Per opgewekte MWh komt er uit de schoorsteen van een biomassacentrale meer CO2 dan uit een kolencentrale: 965 tegen 856 kilo in een Britse vergelijking dp:822. In 2025 kwam in Nederland 19,3 miljoen ton CO2 vrij uit bio-energie, waarvan 10,2 miljoen ton zonder prijs dp:1113. Die uitstoot staat als memopost buiten de nationale klimaatdoelen dp:818.

Wat de wetenschap zegt. Hoogleraar Martin Junginger van de Universiteit Utrecht zegt tegen het FD dat biomassa alleen een gesloten systeem is als het bosbeheer de voorraad koolstof op peil houdt. In de Verenigde Staten en Canada, waar Uniper het meeste hout vandaan haalt, vindt volgens hem nauwelijks ontbossing plaats. Bij hout uit Maleisië is het risico groter. Eind december gaat de Europese ontbossingsverordening EUDR in src:1325.

Toezicht. De Nederlandse Emissieautoriteit onderzocht na een handhavingsverzoek van het Comité Schone Lucht en Biofuelwatch de houtpellets uit Maleisië die RWE gebruikt src:387. Volgens de NEa voldoen ze aan de wettelijke eisen, maar het systeem is kwetsbaar, omdat de auditor vooral op basis van een zelfverklaring vaststelt of hout afvalhout is. Van het hout van leverancier Rainbow Pellet was 3,5 procent onterecht als duurzaam aangemerkt dp:1378. Een woordvoerder van de NEa wijst er in het FD op dat een prikkel ontstaat als afval wordt beloond. RWE bezoekt zijn leveranciers eens per jaar. Tabak zegt honderd procent vertrouwen te hebben in de keten en dat het toezicht absoluut beter kan src:1325. Sinds 1 januari 2026 gelden strengere Europese eisen met controle ter plaatse.

Het Comité Schone Lucht

Het Comité Schone Lucht voert al acht jaar actie tegen het verbranden van bos voor energie. Directeur is Fenna Swart. Zij zegt in het FD: "De uitstoot vindt onmiddellijk plaats, terwijl compensatie door nieuwe bosgroei tientallen jaren of langer kan duren." Biogas uit gft en mest vindt zij wel aanvaardbaar. Volgens haar is publiek geld beter besteed aan besparing, zon en aardwarmte src:1325. Ook Extinction Rebellion voert actie tegen biomassa.

Het comité diende in juni 2025 met Biofuelwatch het handhavingsverzoek in dat tot het NEa-onderzoek leidde en deed begin 2026 aangifte tegen onder meer RWE. Volgens het comité is daarmee niet bewezen dat er fraude is gepleegd: dat moeten politie en Openbaar Ministerie beoordelen. In mei 2026 vroeg het comité het College van Beroep voor het bedrijfsleven de SDE++-betalingen aan RWE voor Maleisische pellets op te schorten src:575. De voorzieningenrechter wees dat op 11 juni 2026 af, omdat onvoldoende spoedeisend belang was aangetoond src:1330. De bodemprocedure loopt nog. Het comité bereidt een civiele zaak tegen de Staat voor.

Hoe de centrales er kwamen

Minister Jacqueline Cramer van VROM schreef op 28 juni 2007 aan de Tweede Kamer dat het kabinet niet beslist over de bouw van kolencentrales, maar wel voorwaarden stelt src:1327. Kolen waren volgens die brief op termijn alleen aanvaardbaar met een hoog rendement, een substantieel aandeel biomassa, benutting van restwarmte en CO2-afvang en opslag. Het kabinet wilde dat CO2-afvang binnen tien jaar de stand der techniek zou zijn en dan via de vergunning zou worden voorgeschreven. Nieuwe centrales moesten daarop voorbereid zijn. De vergunningen zelf verleende zij niet. De milieuvergunning voor de Eemshaven kwam op 11 december 2007 van Gedeputeerde Staten van Groningen, de natuurvergunning op 14 augustus 2008 van de minister van LNV. In de milieuvergunning staat dat CO2-eisen toen niet konden worden voorgeschreven, omdat CO2-afvang nog niet de beste beschikbare techniek was. Het gerechtshof Den Haag noemt de uitspraken van het kabinet uit 2007 als onderdeel van wat de exploitanten konden voorzien src:1326.

De Raad van State vernietigde in 2011 de natuurvergunning voor de Eemshaven vanwege de gevolgen voor Natura 2000. De milieuvergunning bleef in stand. In die procedures ging het om stikstof, zwaveldioxide en de Europese emissieplafonds. Burgerplatform heeft geen uitspraak gevonden waarin de CO2-uitstoot of de klimaatdoelen van het Derde Nationaal Milieubeleidsplan tegen de vergunningen zijn aangevoerd.

Dat plan uit 1998 noemde als indicatief doel 5 tot 8 procent minder broeikasgassen in 2010, en stabilisatie van de CO2-uitstoot ten opzichte van 1995 src:1306. Nieuwe kolencentrales verhoogden de CO2-uitstoot juist. Of dat in strijd was met het toen geldende beleid, is een analyse van Burgerplatform en geen oordeel van een rechter.

Claims en compensatie

RWE en Uniper eisten bij de Nederlandse rechter schadevergoeding voor het kolenverbod. RWE vorderde in eerste aanleg 1,462 miljard euro dp:1381. Rechtbank en gerechtshof wezen de eisen af. Het hof woog daarbij mee dat de centrales tot eind 2029 een overgangsperiode kregen en dat ombouw naar biomassa een mogelijk alternatief is src:1326. RWE ging niet in cassatie, Uniper wel. Beide bedrijven zijn ook gestopt met hun arbitragezaken bij het ICSID src:525 src:526. Vattenfall kreeg voor de vervroegde sluiting van de Hemwegcentrale 52,5 miljoen euro nadeelcompensatie dp:1382. Voor de productiebeperking van 2022 kreeg RWE 331,8 miljoen euro en Uniper 165,3 miljoen euro. Onyx kreeg niets dp:1383 dp:1384.

Open onderzoeksvraag: subsidie en claims

Burgerplatform heeft geen stuk gevonden waarin de biomassasubsidie als compensatie voor het kolenverbod is verleend. Er zijn feiten die wijzen op samenhang en feiten die daartegen pleiten.

Feiten die tegen samenhang pleiten: de SDE-beschikkingen voor bijstook dateren van rond 2016, voor de wet die kolen verbiedt uit 2019. De Staat heeft de subsidie in de procedures niet als compensatie gepresenteerd. De subsidie eindigt in 2027 dp:1374.

Feiten die op mogelijke samenhang wijzen: het hof ziet ombouw naar biomassa als alternatief gebruik dat de schade beperkt src:1326. RWE zegt zelf dat volledige biomassastook zonder subsidie niet rendabel is src:1325.

De vraag is daarom: in hoeverre beperken lopende en eventuele nieuwe subsidies voor biomassa de schade waarvoor de exploitanten compensatie vroegen? Burgerplatform legt die vraag voor aan onderzoekers en beleidsmakers.

Wat Burgerplatform voorstelt

Burgerplatform ziet de nul-telling van de CO2 uit biomassa als een perverse prikkel ana:67. Ze laat hout in de boekhouding schoner lijken dan kolen, terwijl er per MWh meer CO2 uit de schoorsteen komt dp:822. Het afschaffen van de nul-telling is daarom een stopmaatregel: het haalt een verborgen subsidie weg en geeft alternatieven een eerlijke kans.

Tel de werkelijke uitstoot. Reken de CO2 uit de schoorsteen van biomassacentrales mee in de nationale klimaatdoelen en zet in Europa in op het meetellen ervan in het emissiehandelssysteem.
Houd 2027 vast. Verleng de lopende subsidies voor bijstook niet en vorder subsidie terug als blijkt dat de pellets niet aan de eisen voldeden.
Geen nieuwe subsidie voor ombouw. Geef geen SDE++ of andere steun voor de ombouw van kolencentrales naar biomassa, ook niet in combinatie met CO2-afvang.
Investeer in alternatieven. Steek het geld in besparing, zon, wind, aardwarmte en opslag. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan laten zien welke optie per euro de meeste CO2 bespaart. Burgerplatform werkt die analyse verder uit.
Maak alles openbaar. Publiceer per centrale welk hout er verbrand wordt, waar het vandaan komt en hoeveel subsidie ervoor is betaald.

Lees ook: Eerst bewijs, dan geld: stop subsidie voor houtstook en BECCS zolang de herkomst onbekend is, Rapport: Europa steunt stroom uit hout met 3,9 miljard euro per jaar, en de CO2 telt niet mee, Zembla volgt groene stroom van RWE naar Maleisië: hele bomen en kaalkap achter gecertificeerde houtpellets, Ruim 65 megaton uitstoot staat buiten de Nederlandse klimaatdoelen