Op 6 november 2026 verscheen op het YouTube-kanaal van de Better Future-podcast een interview van ruim een uur van Michael Mezzatesta met de Duitse econoom Isabella Weber. In de aflevering wordt zij voorgesteld als universitair hoofddocent aan de University of Massachusetts Amherst en als auteur van How China Escaped Shock Therapy en het nieuwe boek Anti-Fascist Economics src:2495. Een dag eerder plaatste het kanaal een Short van anderhalve minuut uit hetzelfde gesprek src:2496.
[displayassetsingle|https://www.youtube.com/watch?v=5F1Ew7ZEeO0]
Volledig interview (1:15:40). De korte samenvatting in Short-vorm (1:34) staat hier: Economists Paved the Way for Fascism. Here's How.
Webers stelling: neoliberalisme bereidt de bodem, geen enkele oorzaak
Weber stelt dat neoliberaal beleid een tegenstrijdigheid bevat: burgers horen dat democratie het beste systeem is, maar dat de overheid voor hun basisbehoeften weinig kan doen behalve hen aan de markt over te laten. Volgens haar leidt dat enerzijds tot meer concentratie van bedrijfsmacht en anderzijds tot grote frustratie. Wie werkt en toch niet rondkomt, en van de overheid hoort dat er niets aan te doen is, ervaart democratie als betekenisloos. Dat opent volgens Weber de deur voor extreemrechtse bewegingen die een mythisch verleden beloven src:2495.
Weber benadrukt zelf dat zij geen monocausaal verband claimt. Racisme, haat en culturele tegenstellingen hebben volgens haar ook een eigen dynamiek; economische onzekerheid bereidt eerder de voedingsbodem voor src:2495. Zij bouwt hiervoor voort op denkers uit de jaren veertig, onder wie Karl Polanyi en Michał Kalecki src:2495.
Mechanismen die zij beschrijft
- Bestaansonzekerheid en zelfrespect. Als je de huur niet kunt betalen, tast dat je gevoel van eigenwaarde aan. Extreemrechts speelt daar volgens Weber op in met een wij-tegen-zij-verhaal: zelfrespect herstellen door anderen te ontmenselijken. Daarnaast biedt een sterke leider een beeld van daadkracht tegenover het neoliberale defaitisme dat er niets aan de broodprijs te doen is src:2495.
- Kiezersgedrag in Duitsland. Weber noemt de AfD-uitslagen in Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Voor-Pommeren en zegt dat volgens exitpolls vooral kiezers die hun financiële situatie als onzeker omschrijven op die partij stemmen. De percentages die zij noemt, zijn in dit artikel niet onafhankelijk gecontroleerd src:2495.
- Inflatie als herverdelingsschok. Prijsstijgingen van basisbehoeften raken lage inkomens het hardst. Volgens Weber laat haar onderzoek zien dat de winstkant zwaarder weegt: prijzen stegen sterker dan kosten, waardoor inkomen verschoof van arbeid naar kapitaal en vooral naar de allerrijksten src:2495.
- Prijsbeleid en rente. Weber kreeg in 2021 felle kritiek op haar pleidooi in The Guardian voor gerichte prijsinterventies. Zij stelt dat rentestijgingen als antwoord op een aanbodschok mensen werkloos maken, terwijl prijzen in geconcentreerde markten volgens haar vooral door strategische prijszetting van bedrijven worden bepaald src:2495.
- Concurrentie als uitsluiting. Met Polanyi ziet zij in de verheerlijking van concurrentie een sociaal-darwinistische kern: wie op de markt niet presteert, telt minder mee, en sommige levens worden als collateral damage aanvaard. Ook klimaatschade, vaccinongelijkheid en de gevolgen van oorlog voor energieprijzen in het mondiale Zuiden plaatst zij in dat kader src:2495.
Haar alternatieven: een vloer en een plafond
Weber noemt haar alternatief een economie voor de waardigheid van allen. In het interview werkt zij dat als volgt uit src:2495:
- Vloer onder het bestaan: naast betaalbare prijzen ook lonen, een minimumloon en een recht op werk of baangarantie, in de lijn van Roosevelts Economic Bill of Rights en de strijd van Coretta Scott King voor volledige werkgelegenheid.
- Essentiële sectoren in publiek belang: voedsel, energie, vervoer, wonen en zorg meer als nutsvoorziening organiseren. Volgens haar input-outputonderzoek voor Duitsland zijn dat ook de sectoren die het meest bijdragen aan inflatie, uitstoot en materiaalgebruik.
- Plafond op extreme rijkdom: belasting op de allerrijksten, multinationals en grote erfenissen, en mededingingsbeleid tegen monopoliemacht.
- Publieke opties: publieke aanbieders die met private bedrijven concurreren, zoals de gemeentelijke supermarkten van burgemeester Mamdani in New York en een publiek sportaanbod in Rome dat volgens haar de prijzen van private aanbieders omlaag bracht.
- Buffervoorraden: publieke voorraden die bij schaarste verkopen en bij overschot inkopen om prijzen en aanbod te stabiliseren, internationaal gecoördineerd, met ruimte voor klimaatvriendelijke productie door boeren.
- Universele basisvoorzieningen in plaats van inkomenstoetsen of een basisinkomen. Inkomenstoetsen scheppen volgens haar een kloof tussen werkenden en uitkeringsontvangers waar extreemrechts gebruik van maakt. Publieke voorzieningen versterken bovendien de overheid en scheppen ontmoetingsplekken.
Weber ziet betaalbaarheid ook als vredesvraag: de huidige energieprijsschok koppelt zij aan de oorlog rond Iran. De tegenstelling tussen groei en krimp vindt zij minder relevant dan het garanderen van bestaanszekerheid src:2495.
Wat vaststaat en wat niet
Vast staat wie het interview gaf, wanneer het verscheen en wat er gezegd is; dat is gecontroleerd aan de hand van het volledige, automatisch gegenereerde Engelse transcript src:2495. De Short is een ingekort fragment uit dit gesprek src:2496. Het verband tussen neoliberalisme en fascisme is Webers analyse en geen vastgesteld causaal feit; zij nuanceert dat ook zelf. De cijfers in het gesprek, van de host over Amerikaanse prijzen en van Weber over winstaandelen en verkiezingsuitslagen, zijn uitspraken van de sprekers en hier niet afzonderlijk geverifieerd.
Visie Burgerplatform
Webers kernpunt sluit aan bij het dossier bestaanszekerheid: een overheid die bij stijgende kosten voor wonen, energie en voedsel zegt dat zij niets kan doen, ondermijnt het vertrouwen in de democratie. Burgerplatform ziet in haar voorstellen bruikbare toetsstenen voor Nederlands beleid: borg de essentiële voorzieningen publiek en betaalbaar voor iedereen, voorkom dat crisiswinsten bij een kleine groep belanden, en bestrijd inflatie niet door mensen werkloos te maken. Of elk instrument, zoals prijsplafonds of buffervoorraden, in Nederland werkt, vraagt een eigen afweging per sector.
Bron: Better Future with Michael Mezz, Life After Neoliberalism, Isabella Weber on Anti-Fascist Economics, YouTube 6 november 2026 src:2495; Short Economists Paved the Way for Fascism, YouTube 5 november 2026 src:2496. Beeld: Better Future via YouTube.
